ประเสริฐ พระราชดำรัส ขวัญประชา

พระราชกระแส พระบรมราโชวาท - พระราชดำรัสพระราชทานในพระบรมราชวโรกาสที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดจันทบุรี นำคณะชาวสวนเข้าเฝ้าฯ และนำผลไม้ที่รอดพ้นจากความเสียหายอันเนื่องจากภัยแล้งมาน้อมเกล้าฯ ถวายเป็นจำนวนมาก เพื่อแสดงความสำนักในพระมหากรุณาธิคุณที่โปรดเกล้าฯ ให้ปฏิบัติการทำฝนอย่างทันท่วงทีตามที่ทูลเกล้าฯ ถวายฎีกาและทรงบัญชาการปฏิบัติการด้วยพระองค์เอง ณ ศาลาดุสิดาลัยพระราชตำหนักจิตรลดารโหฐาน
พอสรุปสาระสำคัญตอนหนึ่งว่า

“ท่านทั้งหลายก็เป็นประจักษ์พยานว่า การทำฝนเทียมได้ชุบชีวิตต้นไม้ ซึ่งมิฉะนั้นก็เสียหายไป ฉะนั้น จึงเกิดความยินดีมากที่ท่านหลายได้มาพบกันในวันนี้ได้นำเงินมาสมทบในกิจการฝนเทียมและได้นำผลิตผลซึ่งเป็นประจักษ์พยานมาให้ ความดีใจมีหลายประการ อย่างหนึ่งก็ได้เห็นท่านทั้งหลายได้มีความสุขสบาย อีกอย่างหนึ่งก็ที่เห็นว่า กิจการมีผลดีและท่านทั้งหลายทราบดีก็ขอขอบใจท่านทั้งหลายที่ร่วมมือทั้งฝ่ายเจ้าหน้าที่ที่ได้ร่วมมือในกิจการ และกำลังช่วยให้ประชาชนมีความสุขความเรียบร้อยทุกประการตามหน้าที่อันนี้นำความปลาบปลื้มแก่ข้าพเจ้าอย่างมาก ฉะนั้น ก็ขอขอบใจท่านทั้งหลายทุกฝ่าย ที่ได้ร่วมมืออย่างมีสามัคคีที่กระชับแน่นแฟ้นที่สุดเป็นทางที่ทำให้ท้องที่มีความเจริญมั่นคง และเมื่อท้องที่มีความเจริญมั่นคงแล้วประเทศย่อมอยู่ได้มีทางที่จะก้าวหน้า เพราะทุกคนร่วมมือกันทุกคนช่วยซึ่งกันและกัน..”

(ทั้งนี้ สืบเนื่องมาจากการที่กลุ่มชาวสวนจังหวัดจันทบุรีและระยองได้ทูลเกล้าฯ ถวายฎีกาขอพระราชทานฝนหลวงช่วยเหลือสวนผลไม้ซึ่งประสอบปัญหาแห้งแล้วรุนแรง ในช่วงเดือนมีนาคมถึงเดือนเมษายน พ.ศ. 2515 สวนผลไม้ต้นเล็กและใหญ่แห้งตายไปแล้วนับหมื่นไร่ หากมิได้รับการช่วยเหลือผลไม้ที่กำลังติดผลจะเสียหายหมด และต้นจะแห้งตายเพิ่มมากขึ้น ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ช่วยเหลืออย่างเร่งด้วนและทรงบัญชาการปฏิบัติการฯ ด้วยพระองค์เองจนรอดพ้นความเสียหายโดยสิ้นเชิง ทรงมีพระราชกระแสว่า สวนผลไม้เป็นเศรษฐกิจที่สำคัญของทั้งสองจังหวัดให้เอาใจใส่ช่วยเหลือ จึงมีการปฏิบัติการช่วยเหลือจังหวัดทั้งสองและจังหวัดอื่นๆ ในภาคตะวันออกตามการร้องเรียนสืบเนื่องมาจนทุกวันนี้)

พระราชดำรัสพระราชทานในพระบรมราชวโรกาส โปรดเกล้าฯ ให้รัฐมนตรีว่าการ (พลเอก หาญ ลีนานนท์) และปลัดกระทรวง (นายเถลิง ธำรงนาวาสวัสดิ์) นำคณะผู้บริหารที่ปรึกษาฯ และนักวิชาการฝนหลวง พร้อมด้วยผู้เชี่ยวชาญการดัดแปรสภาพอากาศและเจ้าหน้าที่ USOM สหรัฐอเมริกาเข้าเฝ้าฯ ณ พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ จังหวัดนราธิวาส เมื่อวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2529

สรุปสาระสำคัญได้ดังนี้

  1. ทรงเน้นความจำเป็นในด้านพัฒนาการ และการดำเนินการปรับปรุงวิธีการทำฝนในแนวทางการออกแบบการปฏิบัติการและการติดตามประเมินผลทางวิทยาศาสตร์มากยิ่งขึ้น ตลอดจนความเป็นไปได้ในการใช้ประโยชน์ของเครื่องคอมพิวเตอร์ เพื่อศึกษารูปแบบของเมฆและการปฏิบัติการฝนหลวงให้บรรลุวัตถุประสงค์ของโครงการ
  2. ทรงย้ำถึงบทบาทของการดัดแปรสภาพอากาศหรือการทำฝนว่า เป็นองค์ประกอบสำคัญอันหนึ่งในกระบวนการจัดการทรัพยากรแหล่งน้ำ เช่น การเพิ่มปริมาณน้ำให้แก่แหล่งเก็บกักน้ำต่างๆ การบรรเทาปัญหามลภาวะ และการเพิ่มปริมาณน้ำเพื่อสาธารณูปโภค เป็นต้น
  3. ทรงเน้นว่า ความร่วมมือประสานงานอย่างเต็มที่ระหว่างหน่วยงานและส่วนราชการที่เกี่ยวข้องเท่านั้นที่จะเป็นกุญแจแห่งความสำเร็จในอันที่จะทำให้บรรลุผลตามวัตถุประสงค์ของโครงการได้

พอสรุปสาระสำคัญได้ดังนี้

  1. ทรงถ่ายทอดประสบการณ์และข้อมูลที่ถูกต้องของที่มาของโครงการฝนหลวง นับตั้งแต่มูลเหตุความมั่นพระทัยในความเป็นไปได้ของการทำฝน การเริ่มต้นศึกษาวิจัยจนสามารถกำหนดข้อสมมติฐานในการค้นคว้าและทดสอบ การปฏิบัติการตามขั้นตอนและกระบวนการทางวิทยาศาสตร์อย่างเป็นระบบ ทรงฟื้นความทรงจำของนักวิทยาศาสตร์ฝนหลวงที่เข้าเฝ้าฯ ถึงข้อแนะนำทางเทคนิคและแผนปฏิบัติการที่เคยพระราชทานไว้ และเคยปฏิบัติการย่างได้ผลมาแล้วให้นำมาถือปฏิบัติให้ครบถ้วนกระบวนการ
  2. ทรงแนะนำเทคนิคและศิลปะในการวางแผนปฏิบัติการ การปรับแผนระหว่างการปฏิบัติการ การปฏิบัติการตามวิธีและเทคโนโลยีฝนหลวง การนำเอาข้อมูลอุตุนิยมวิทยาและภูมิอากาศประจำถิ่น รวมทั้งสภาพภูมิประเทศและสภาพแวดล้อมของพื้นที่เป้าหมายมาประกอบกับความรู้ และประสบการณ์ในการวางแผน ทรงอธิบายถึงศิลปะในการใช้เทคนิคในการทำฝน เช่น เทคนิคการงัดเมฆหรือยกเมฆให้เคลื่อนตัวออกจากภูเขาสู่ที่ราบ การกดหรือบังคับยอดเมฆมิให้ฟูขึ้นจนถูกลมตีแตกกระจายสลายไป การดึงหรือลดฐานเมฆให้ลดต่ำลง โดยการปรับอุณหภูมิของมวลอากาศใต้ฐานเมฆให้ต่ำลง เทคนิคในการชักนำเมฆให้เคลื่อนตัวเข้าหาพื้นที่เป้าหมายการโจมตีให้ฝนตกด้วย เทคนิคการโจมตีแบบแซนด์วิซ เป็นต้น ทรงชี้ให้เห็นถึงประโยชน์ของการปรับแผนปฏิบัติการที่เหมาะสมทันต่อเหตุการณ์ การเปลี่ยนพื้นที่เป้าหมายหวังผลให้สอดคล้องกับสถานการณ์และความเปลี่ยนแปลงของสภาพเมฆหรือความจำเป็นทางเทคนิค เชื่อมั่นแม้ในสภาพอากาศหรือสภาพพื้นที่ที่ยากลำบากต่อการเกิดฝนธรรมชาติ หากได้มีการปฏิบัติการตามกรรมวิธีที่เคยปฏิบัติได้ผลมาแล้ว และศิลปะในการปรับแผนให้เหมาะสมกับสถานการณ์จะประสบผลสำเร็จ
  3. ทรงแนะนำว่าการติดตามประเมินผลปฏิบัติการประจำวัน ควรดำเนินการอย่างฉับพลันและต่อเนื่อง ควรมีเจ้าหน้าที่ที่ทำงานด้านอุตุนิยมวิทยาเข้าไปประจำสังเกตการณ์อยู่ในพื้นที่เป้าหมาย เพื่อรายงานผลอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะผลการปฏิบัติการนั้นมิใช่สิ้นสุดเมื่อหยุดปฏิบัติการในแต่ละวันเท่านั้นแต่ต่อเนื่องไปถึงช่วงกลางคืน เพราะอาจยังมีอิทธิพลต่อเนื่องไปจนถึงเข้าวันรุ่งขึ้น ต้องส่งรายงานผลถึงศูนย์ปฏิบัติการภาคสนามอย่างต่อเนื่องเป็นระยะๆ ทั้งกลางวันและกลางคืน โดยอาศัยข่ายสื่อสารของหน่วยงานต่างๆ ศูนย์ปฏิบัติการภาคสนามควรรวบรวมและสรุปรายงานถึงศูนย์อำนวยการฝนหลวงพิเศษและสำนักงานปฏิบัติการฝนหลวง ให้ได้ข้อมูลในเวลาประมาณ 20:00 น. ของวันนั้นๆ เพื่อให้สามารถศึกษาวิเคราะห์ความได้ผลหรือข้อผิดพลาดที่เกิดขึ้น ประกอบการพิจารณาให้ข้อแนะนำแก้ไขทางเทคนิค และการวางแผนหรือปรับแผนให้ปฏิบัติการสำหรับวันรุ่งขึ้น
  4. ทรงแนะนำด้านการบินปฏิบัติการ ทรงโปรดฯ ให้ฝ่ายวิชาการทำความเข้าในกับฝ่ายการบินทั้งนักบินและผู้ปฏิบัติการบนอากาศยานในแผนปฏิบัติการประจำวันให้ชัดเจน รวมทั้งให้เรียนรู้จดจำสิ่งที่เป็นเครื่องหมาย เช่น ภูเข้าในพื้นที่เป้าหมายเพื่อโปรยสารเคมีในตำแหน่งที่กำหนดได้อย่างถูกต้องทรงเห็นใจนักบินและผู้ปฏิบัติงานบนอากาศยานในสภาพอากาศยากลำบาก เหน็ดเหนื่อย และเสี่ยงภัย แต่ความสำเร็จที่ช่วยคลายทุกข์ยากของราษฎรคุ้มค่าต่อความเสียสละทั้งปวง
  5. ทรงเน้นเรื่องการประสานงานและความร่วมมือที่ดีระหว่างทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องในภารกิจทั้งการประสานงานภายในหน่วยงาน และประสานงานกับหน่วยงานภายนอก ตามแนวทางที่ทรงเคยปฏิบัติเป็นแบบอย่างและที่เคยทรงแนะนำไว้
  6. ทรงพอพระทัยและขอบใจเจ้าหน้าที่ฝ่ายต่างๆ ที่ร่วมใจกันปฏิบัติการฝนหลวงพิเศษตามพระราชประสงค์ช่วยเหลือราษฎรภาคตะวันออกเฉียงเหนืออย่างได้ผล ทรงห่วงใยต่อสุขภาพของผู้ปฏิบัติการที่ต้องสัมผัสกับสารเคมีอยู่เป็นประจำ ทรงให้ผู้ปฏิบัติทุกฝ่ายเกิดความเชื่อมั่นในภารกิจที่กระทำอยู่ไม่ท้อถอย แม้ว่าสภาพอากาศจะยากลำบาก ปฏิบัติการ 3-4 วัน มีฝนตกด้วยปริมาณปานกลางปกคลุมพื้นที่เป้าหมายเป็นบริเวณกว้างพอควร เพียงหนึ่งวันก็เกิดประโยชน์คุ้มค่าแล้ว ทรงให้เจ้าหน้าที่ทุกคนปฏิบัติงานอย่างมีความสุขและเริงร่า ขอให้ทุกคนได้เป็นนักรบใจมั่น พลันเริงร่า